Makers van Morgen

Han Yu (time is)

VPRO

In een rustig en besneeuwd dorpje in Tsjetsjenië spreken een moeder en dochter over de onverwachte terugkeer van oude bekende.

Han Yu is een mozaïek van dagelijksheden die een groter verhaal blootleggen

In gesprek met Maker van Morgen Zaur Kourazov

Tekst: Kitty Munnichs

Filmmaker Zaur Kourazov (1994) werd geboren in Tsjetsjenië en vluchBe van de oorlog met zijn gezin naar België op een jonge leeftijd. Pas op latere leeftijd keerde hij terug in kader van zijn documentaire ‘Han Yu’. 2Doc.nl-redacteur Kitty Munnichs spreekt met Maker van Morgen Zaur Kourazov over ‘Han Yu’, over herinneringen, clichébeelden en het verstrijken van de tijd.

Een bijzondere ontmoeting

‘Ik wilde weten hoe ik mijn zou voelen tegenover mijn herinneringen en sentmenten van mijn geboorteplaats,’ vertelt Zaur Kourazov over de terugkeer naar zijn geboorteland. Tijdens dat bezoek bezocht hij een trouwerij. ‘Ik ontmoette verre tantes en zag neven terug. Het voelde heel warm. Tegelijkertijd was ik ook het exotische stuk dat daar lang gemist werd. Dat was grappig en moeilijk.’

Hij ontmoette er ook twee vrouwen, moeder en dochter Marga en Acet Abdulaeva. Zij werden uiteindelijk de hoofdpersonen in zijn documentaire Han Yu. Het was een bijzondere ontmoeting: ‘Toen ik hen groette bleef er iets plakken van energie,’ vertelt de filmmaker. ‘Ze waren zo oprecht en ingetogen, stil, warm en kalm. Ik voelde een bepaalde intimiteit.’

Terug in België liet de ontmoettng hem niet los. ‘Mijn intuïtie zei me dat ik hier iets mee moest.’ Hij belde de vrouwen op en vertelde dat hij een filmisch onderzoek wilde doen naar herinneringen en tijd. Hoe hij dat wilde doen, wist hij op dat moment nog niet. ‘Maar ze zeiden meteen “kom!”, en “we zien wel wat het wordt”.’

'Mijn intuïtie zei me dat ik hier iets mee moest'

Maker van Morgen, Zaur Kourazov

Een vertrouwde sfeer

Een maand lang leefde Kourazov met de vrouwen samen als gast in huis, in hun dorp in de bergen. Gastvrijheid is een erg belangrijk onderdeel van de cultuur, dat gaf meteen een vertrouwde sfeer. Hij vertelt erover: ‘Die maand was mooi, het leven was traag en sober, met een focus op de simpele en dagdagelijkse dingen.

Elke plek en iedereen heeft z’n eigen hardships, dat probeer ik te verbloemen noch uit te melken. De tekenen van oorlog en daaraan gerelateerde trauma’s vermengen zich in de documentaire met dagelijkse gewoontes en gebruiken. Hierdoor worden ze ook iets huiselijk en ook vertrouwd.’

De romantiek van herinneringen

Zaur Kourazov wilde een film maken over herinnering en tijd, thema’s waar hij naar eigen zeggen door bezeten was. ‘Wat zijn mijn herinneringen van Tsjetsjenië̈? Zijn het werkelijk mijn herinneringen? Wat zijn herinneringen van anderen uit Tsjetsjenië̈? Hoe moet ik mij daartoe verhouden en hoe tekent dit mij?’

Hij vertelt verder: ‘Als je rond herinneringen werkt dan verval je makkelijk in bepaalde clichés, een bepaalde romantiek. Je ‘fetsjiseert’ vooral je eigen herinneringen.’ Hijzelf trapte ook in deze val tijdens het onderzoek voor deze film. ‘En achteraf gezien is dat goed geweest. Door dit besef ben ik meer gaan denken, voelen, en onderzoeken vanuit het gemeenschappelijke weefsel.'  Hij heeft zich meer gericht op het collectieve geheugen. 'Dat heeft de film genuanceerder gemaakt.’

Een fictief element

Kourazov koos ervoor zich te focussen op dagelijkse taferelen: handelingen die ook een tijd en cultuur verbeelden. En om de film aaneen te hechten, verhalend te maken, introduceerde hij een fictief element.  ‘Op een gegeven moment voelden we dat er een element moest komen waar we omheen konden werken. We kozen voor iets heel simpels: dat er iemand uit het verleden werd verwacht’, vertelt de maker.

Terloops wordt er genoemd dat er iemand terugkeert naar het dorp. De persoon die ze verwachten is volledig fictief. ‘Maar in hun ‘spel’ met dit fictieve element verwerken ze hun werkelijke herinneringen.’ Kourazov vertelt dat Acet, de moeder uit de film, zijn moeder kende toen ze klein was. ‘In de ‘gespeelde’ scene, praat ze over een echte herinnering aan mijn moeder, alsof zij zou terugkeren. Terwijl ik eigenlijk degene was die was teruggekeerd naar het dorp. Meta!’

Dit keukentafelgesprekje gebruikte de filmmaker als rode draad in de documentaire. Toen hij het filmde wist hij niet precies hoe uit het zou pakken. Hij vertelt: ‘Het is altijd work in progress. Ik vind het mooi om in het proces niet te weten wat het zal worden. Ik word als filmmaker gedreven door een bepaalde drive die ik niet altijd helemaal snap. Ik ben geen heer en meester in het maakproces... maar ergens ook wel.’

'Fictie wordt vermengd met de realiteit door middel van een herinnering.’

Maker van Morgen, Zaur Kourazov

Littekens en de tijd

‘Ik filmde continu heel veel kleine handelingen: iemand pakt brood, iemand doet een oven aan. De film is een mozaïek van die gewoontes,’ aldus de filmmaker. Die handelingen zeggen op zichzelf niet veel, vertelt hij. ‘Maar die dagelijkse, kleine gewoontes, vertellen bij elkaar iets over de manier waarop zij leven, en meer.’

Want, zo vertelt Kourazov, alles is doordrongen van herinneringen van de oorlog: 'Hoe dragen mensen dit verleden met zich mee, wat betekent dat voor hen, hoe tekent dat hun toekomstbeeld? Veel mensen zijn weggevlucht uit Tsjetsjenië. Sommigen niet, maar beide groepen dragen de littekens van deze tijd en herinnerngen met zich mee.’

Kourazov koos er ook bewust voor om geen mannen in zijn documentaire te hebben, alleen soms jongetjes. Waarom? ‘Ik heb de indruk dat de vrouwen in Tsjetsjenië de grootste zwaarte dragen: de zwaarte van de oorlog, de zwaarte van een patriarchische cultuur. In de montage heb ik dat subtiel tot uiting kunnen brengen.’ Dat het zo uitpakte, was voor hem verrassend en toevallig. ‘Het was niet gepland, maar tijdens het monteren voelde ik dat het juist was om alleen de vrouwen te tonen in de film. Hierdoor is het onmogelijk om hun veerkracht en sterkte te ontkennen.’

Bevroren tijd

Op de vraag of mensen in Tsjetsjenië veel heimwee naar vroeger hebben, antwoordt Kourazov dat hij niet in de postie is om daarover iets te zeggen. Wel denkt hij dat de trauma’s van de oorlog daar nog heersen. Hij licht toe: ‘Dat hoor je in de ervaringen van de mensen daar. En je ziet het ook, in sommige gedragingen en gewoontes. Mijn assumptie is dat veel van wat er daar gebeurd is, betreffende de oorlog, onverwerkt is. En omdat het niet verwerkt is, beïnvloedt dat de blik naar de toekomst.

Kourazov vervolgt: ‘Maar ik denk dat dat voor iedereen herkenbaar is, ongeacht tot welk volk, gemeenschap of nationaliteit iemand behoort. Wanneer men niet over bepaalde trauma’s heen kan komen, blijft men verlangen naar een andere tijd. Ik weet niet dat of dat de toekomst is, of het verleden.’

Ik vraag me af: hoe moet je oorlogstrauma's verwerken? Kan dat wel?

Maker van Morgen, Zaur Kourazov

Melancholie en een band voor het leven

Hoewel Han Yu zich afspeelt in Tsjetsjenië, gaat de film volgens de maker niet enkel over dat land. Eerder hoopt de maker een gevoel van melancholie te raken. Kourazov: ‘Iedereen – of laat ik zeggen: hopelijk de meesten – kennen dat gevoel van triestigheid in blijheid. Opgeroepen door bijvoorbeeld de geur van oma’s taart.’

‘Ik hoop dat deze film je aan zoiets doet denken; dat het iets losmaakt wat raakt aan dat melancholische gevoel.’ En als je met vragen blijft zitten na het zien van de film? Dan maakt dat de filmmaker blij. Hij hoopt dat zijn ongewone constructies en ruimtes in de documentaire iets losmaken.

In de maand dat Zaur Kourazov bij Acet en Marga verbleef is er een band tussen hen gegroeid. Hij hoopt dat die band voor de rest van hun levens standhoudt: ‘Deze mensen zijn deel van mij en ik van hen. Ik voel me verplicht om contact te houden, op een goede manier. Ik voel me diep verbonden.’

Meer over de Maker van Morgen

Zaur Kourazov

Zaur Kourazov (1994) graduated from KASK with his work, 'TIME IS' (2019). Dwelling on themes of memory, identity and bonds from intercultural aspects, exploring the 'in betweenness'. A space of understanding worlds yet not fitting in them. 'TIME IS' world premiered at IDFF Jihlava (2020) winning the prize of Best Central and East- European film in the 'Between the Seas Student Competition'.

Poëtische en dromerige documentaires op 2Doc.nl