70 jaar TV

Vreemder dan fictie

VPRO

Sinan Can en Nicolaas Veul spreken zeven gerenommeerde, gelauwerde en door hen bewonderde documentairemakers. Welke hoofdpersoon staat hen nog het meest bij? En hoe kijken zij naar de 'werkelijkheid'?

In ‘Vreemder dan fictie’ gaan Sinan Can en Nicolaas Veul in gesprek met door hen bewonderde gerenommeerde documentairemakers. Grootmeesters, die het Nederlandse documentairelandschap hebben veranderd met hun scherpe oog, ongeëvenaarde vertelkunst en een groot gevoel voor de tijdgeest. Welke impact kan een documentaire hebben? Hoe belangrijk is poëzie, wanneer je de werkelijkheid wil tonen? En hoe vang je tragedie, of levenslust. Over de passie, trucs methodes van onze documentaireregisseurs, en hun allermooiste scènes. 

Op deze pagina lees je meer over de gasten van de uitzending. Ook delen zij een keuzefilm die je niet mag missen. Let op: deze films zijn tot en met 10 oktober 2021 online te zien.

Michiel van Erp

Met milde blik en oprechte aandacht vangt Michiel van Erp ons DNA. Al 25 jaar maakt hij documentaires over Nederland op z’n smalst. De schietvereniging, vrijwilligers, de Libelleweek: welk onderwerp hij ook te pakken heeft, Van Erp is steeds even onbevangen. Een serieuzere kant van Van Erp zien we in zijn films over de regenbooggemeenschap, die door de jaren heen op zijn blijvende aandacht kan rekenen. En ook thema’s zoals vergankelijkheid, de dood en hoe de nabestaanden van de MH17-ramp hun rouw verwerken, brengt hij zorgvuldig en intiem in beeld.

Michiels keuzefilm: Showroom, De kabouterwaarneemster

Regie: Arnold-Jan Scheer, 1978

'Deze documentaire heeft mij geïnspireerd om films te gaan maken, omdat ik zelf ook kabouters wilde zien. Dat je dankzij je camera in aanraking kan komen met allerlei mensen die een heel ander leven hebben dan jij, dat leek me geweldig. En het is gelukt: mijn hele carrière lang heb ik de meest uiteenlopende mensen ontmoet. Ik ben trouwens zelf in een programma ook een keer opzoek gegaan naar kabouters met een paar kabouterexperts. Helaas piepte de kabouter net weg toen ik omkeek, maar ik hij was wel vlakbij.'

Ester Gould en Sarah Sylbing

Regisseursduo Ester Gould en Sarah Sylbing blies Nederland omver met hun betrokken blik en meeslepende manier van vertellen. Ze leggen misstanden bloot in onze maatschappij en laten ons kijken naar de dingen waar we ons hoofd liever van wegdraaien. In hun veelbekroonde documentaireseries Schuldig en Klassen brengen ze Nederlandse armoede, schuldenproblematiek en klassenongelijkheid in het onderwijs voor het voetlicht. Tot Kamervragen aan toe.

Esters keuzefilm: Alicia

Regie: Maasja Ooms, 2017

‘Wat een prachtige film heeft regisseur Maasja Ooms met Alicia gemaakt. Je ziet een kind opgroeien voor de camera. Dat is een unieke filmische ervaring. Alicia’s jarenlange verblijf in jeugdzorg-instellingen wordt een zelfvervullende voorspelling: het wordt steeds lastiger om een goede plek voor haar te vinden. Ze wordt nukkiger, rebelser, verliest haar vertrouwen. Het is schrijnend dat je dit als kijker ziét gebeuren. Deze film toont hoe mensen worden vermangeld door een systeem dat niet meer werkt, in dit geval de jeugdzorg.'

Sarahs keuzefilm: De regels van Matthijs

Regie: Marc Schmidt, 2012

‘Een favoriete documentaire kiezen is een onmogelijke vraag, maar ik dacht gelijk aan deze film. ‘De regels van Matthijs’ gaat over een vriend van regisseur Marc Schmidt, de autistische Mathijs. Het is een persoonlijk verhaal, maar behandelt op een subtiele manier ook een groot maatschappelijk onderwerp: is er in onze samenleving nog wel ruimte voor mensen zoals Matthijs?

Gülşah Dogan

Gülşah Dogan vertelt hoopvolle verhalen over mensen in problematische omstandigheden. Ze filmde intieme, liefdevolle maar ook goudeerlijke portretten van haar eigen familie in Romeo en Julia (2007) en Liefdeswinter (2010), en ze regisseerde Terug naar de Akbarstraat, met Felix Rottenberg. Haar bekendste documentaire is Naziha’s lente; een aangrijpende documentaire over een een Marokkaans-Nederlandse moeder van 10 kinderen, dat gold als een probleemgezin. In 2014 bekroond met de Publieksprijs op het IDFA. 

Gülşahs keuzefilm: Jimmy Rosenberg - de vader, de zoon en het talent

Regie: Jeroen Berkvens, 2007

'In deze film kruip je door de vorm echt in het hoofd van Jimmy Rosenberg die een wereldtalent heeft. De documentaire is heel filmisch en heeft mij geïnspireerd om meer vrijheid te nemen. In wezen gaat ‘De vader, de zoon en het talent’ over iets heel universeels: de hunkering naar liefde en erkenning. Voor mij als maker was het heel inspirerend om te zien dat je van alles kan bedenken wat niet de werkelijkheid is, maar wat wel de werkelijkheid door jouw ogen kan laten zien.'

Cherry Duyns

Cherry Duyns toont zich in zijn documentaires een meesterlijke verhalenverteller met een groot zwak voor mensen. Daarbij beweegt hij zich even makkelijk op het podium van de grote geschiedenis als in de benauwdheid van de ziekenzaal of de Hollandse huiskamer. Ook in het universum van kunst en muziek toont hij zich een altijd gretige, nieuwsgierige observator. Armando, Harry Mulisch, Reinbert de Leeuw: Duyns ontsluit hun wereld, en neemt ons mee in zijn bewondering.  

Cherrys keuzefilm: 'Mijn God, wat hebben wij gedaan'

Regie: Rudolf Kiers, 1981

'Deze documentaire stelt nogal iets aan de orde, namelijk het afwerpen van een atoombom waardoor van een hele stad niet meer dan een vieze veeg overbleef. Het is productioneel gezien heel knap dat hij alle betrokkenen aan het woord heeft gekregen en er zit een hele goede voice over overheen. In de film zie je hoe degenen die dit in opdracht gedaan hebben in een soort reünie bij elkaar komen om nog eens na te praten. Dat is toch bizar? Alsof het de bijeenkomst van de plaatselijke mondharmonica vereniging is. Het is een compleet beeld én totale absurditeit. Als je het over vreemder dan fictie hebt.'

Tom Fassaert

Tom Fassaert maakt persoonlijke documentaires, waarbij hij zijn hoofdpersonen diep in de ziel kijkt. Zijn trefzekere observatievermogen combineert hij met een filmische stijl. In A Family Affair laat Fassaert zien waar hij toe in staat is als regisseur. Hij legt zijn 95-jarige grootmoeder Marianne onder de loep, en volgt haar spoor terug in de tijd op zoek naar de wortels van het verdriet, in zijn familie door de generaties heen een terugkerend motief.  A Family Affair trok meer dan 25.000 bezoekers trok, draaide in de Amerikaanse bioscoop en won in 2016 een Gouden Kalf voor Beste Lange Documentaire.

Toms keuzefilm: Johnny Meijer

Regie: John Appel, 1993

'Ik heb deze film vooral vanwege de maker John Appel gekozen. Appel heeft een geduldig oog en neemt de tijd om iemand te observeren, dat zie je tegenwoordig steeds minder. De film ‘Johnny Meijer’ is eigenlijk een voorloper van ‘Zij gelooft in mij’ over André Hazes. Appel gebruikt hetzelfde pallet. Hij laat namelijk de menselijke kant van het idool zien zonder hun virtuositeit te miskennen. Zo krijg je niet een ophemelend of overwegend negatief beeld van de hoofdpersoon, maar juist een ronder beeld.'

Heddy Honigmann

Heddy Honigmann, grande dame van de Nederlandse documentaire, vertelt als geen ander menselijke verhalen. Ook al spelen haar films tegen de achtergrond van vaak zware thema’s, thema’s zoals oorlogstrauma, immigratie en ouderdom, Honigmann heeft absoluut geen talent voor bij de pakken neerzetten. De mensen die zij liefdevol portretteert, beschikken over aanstekelijke veerkracht en levenslust. Honigmann rijgt hun verhalen aaneen, tot een lange, liefdevolle parade over wat het is, om mens te zijn.

Kijk hier 'O Amor Natural'

Regie: Heddy Honigmann, 1996

Documentaire over de erotische poëzie van een van de grootste Zuid-Amerikaanse dichters van deze eeuw, de Braziliaan Carlos Drummond de Andrade (1902-1987). Het is een film waarin de liefde alles overheerst en waarin de raakvlakken tussen mannelijke en vrouwelijke erotiek voelbaar worden. Het is een film over seks, een van de wonderen van de schepping, zoals Adélia Prado ooit schreef. Allemaal ontroerende, geestige, taboedoorbrekende vertellingen over een van de wonderen van de schepping.