Democrats - Q&A Camilla Nielsson

Een van de eerste interviews die Chris Kijne als buitenlandredacteur hield, was met de vrouw van de Zimbabweaanse president Robert Mugabe. Hij bekeek de documentaire 'Democrats' dus met exta aandacht en interviewde maker Camilla Nielsson na afloop.

Chris Kijne: Het eerste dat opvalt, is: je volgt twee politici op een manier die in Nederlandse en Deense politiek ongekend is. Je komt doorgaans niet zo dichtbij. En dat in een land als Zimbabwe. Hoe ging dat?

Camilla Nielsson: "Er waren twee fases in dit proces. De eerste was om toestemming te krijgen van de Zimbabweaanse overheid. We kregen officiële toestemming van het Ministerie van Informatie en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat duurde ongeveer een jaar. Een Deense journaliste in Zimbabwe regelde dat voor ons.
Onze strategie was om eerst met de oppositie te praten. We vroegen: willen jullie dat het schrijven van de nieuwe grondwet wordt vastgelegd? Natuurlijk zeiden ze ja. Ze leven in een land waar ze zelf geen goede media hebben en regeringspartij ZANU-PF alles controleert."

"Vervolgens dacht ZANU-PF: als zij meedoen, kunnen wij niet achterblijven. Dus zij stemden ook in. Dit was een papieren toestemming. Van daar naar het punt waarop we cruciale momenten konden filmen, zoals discussies over presidentiële macht, dat was een driejarig proces van vertrouwensopbouw. Het werkte dankzij de chemie tussen mij en Mangwana, van ZANU-PF. Hij was een game opener voor ons. Hij deed niets zonder dat ZANU-PF het goedkeurde. Dus konden we overal komen.
Chemie – als je mij en Mangwana op papier zet en een weddenschap afsluit over wie met elkaar overweg kan, zouden we lijnrecht tegenover elkaar staan. We hadden niets gemeen. Maar met chemie is er geen formule. Op de eerste avond dronken we wat biertjes en praatten over de koloniale geschiedenis. Ik heb een achtergrond in antropologie en stelde hem geen journalistieke vragen over mensenrechten en sancties. Ik denk dat hij het idee had dat deze film een ánder verhaal zou vertellen dan wanneer je naar de BBC of andere media zou kijken. Daar gaat het altijd over de dictator. En ik denk dat dat ook is gebeurd."

"Anderen noemden onze relatie de reversed Stockholm syndrome. In het begin was hij weifelachtig om ons om zich heen te hebben. En aan het eind belde hij ons zelf op: je moet hier nu zijn, dit moet in de film komen. In het begin dacht vooral de oppositie dat we een handige tool zouden zijn. Maar hoe meer problemen Mangwana kreeg, hoe meer hij ons ook nodig had."

Hoe merk je de aanwezigheid van Mugabe? Waarom denk je dat hij jullie heeft toegelaten?

"Ik weet het nog steeds niet. Mugabe controleert alles in Zimbabwe, dus hij heeft absoluut geweten wat we deden."
   
"We hebben wel een theorie. We hadden namelijk een boel problemen met onze geluidsapparatuur. Onze microfoons en booms maakten vaak heel vreemde geluiden op cruciale momenten in de onderhandelingen. We probeerden alles. Verplaatsten alles, vervingen onderdelen, veranderden de kabels. We namen het mee terug naar Denemarken waar de technicus zei dat er echt niets mis mee was."

"We hebben het idee dat sommige onderhandelingen afgeluisterd werden door de geheime dienst, via onze apparatuur. Dus kochten we Amerikaanse apparatuur, waarmee je de frequentie ter plekke kan wijzigen. Dus elke keer als we iets hoorden, veranderden we de frequentie. Dan waren ze weer ‘buiten’. Maar het is speculatie."

In de film gebruik je de blikken van anderen om context te geven aan situaties. Je focust je letterlijk op gezichten en gezichtsuitdrukkingen. Was dat van tevoren gepland?

"Alle debatten over de grondwet waren zo technisch, en zo onmogelijk voor niet-advocaten om te begrijpen. Dus beseften we ons al snel: dit verhaal gaat niet over de grondwet, het is een liefdesverhaal. Het gaat over de relatie tussen twee mannen. En in een liefdesverhaal gebruik je close-ups, gezichtsuitdrukkingen, het is intiem."

"Mijn andere films zijn ook emotioneel op die manier. We besloten dat hun relatie interessanter was dan de grondwet die geschreven werd. Zimbabwe is ook een land waar dingen niet uitgesproken worden. Er is constant een olifant aanwezig in de ruimte: de dictatuur. Mugabe zit in de muren en in de waterafvoer. Er is een intens gevoel van surveillance. Dus er wordt veel gecommuniceerd via gezichtsuitdrukkingen. En door dingen weg te lachen, of geen antwoord te geven. Of de manier waarop Mangwana zijn bril af en toe rechtzet. Zulke kleine details waren onze poort tot het echte verhaal."
   
"Echte emoties worden niet besproken. Dit zijn politici, ze hebben een façade. Dus de enige manier om daar doorheen te dringen, was deze manier. En Mangwana zorgde bovendien elke dag voor de meest bijzondere gezichtsuitdrukkingen."