Welke documentaire mag je niet missen op deze editie van het Movies that Matter festival? De redactie van 2doc.nl gidst je door het overweldigende aanbod en tipt must sees. Veel kijkplezier!

Filmtip: Influence

Door filmkenner Helmut Boeijen

Hij werd zelfs geridderd voor zijn werk: Lord Tim Bell. De ultieme beloning voor de public relationsman in hart en nieren. Bell werd groot bij het reclamebureau Saatchi & Saatchi en sloeg via de Britse premier Margaret Thatcher z’n vleugels uit richting politiek. Met zijn eigen firma Bell Pottinger werd hij vervolgens een gevierde mannetjesmaker, een spin doctor par excellence, een meester in strategische communicatie.

Dat hij daarbij regelmatig aan de verkeerde kant van de geschiedenis terecht kwam? Soit. Part of business. Tegen een billijke vergoeding zette Lord Tim ook voor mannen als Pinochet, Lukashenko en Zuma zijn beste beentje voor. Hij werd een expert in het bijsturen van het verhaal, zaaien van twijfel en inspelen op angst. De klant is immers koning en moet dat vooral ook blijven.

Met de morele implicaties daarvan moet je Bell natuurlijk niet al te veel lastigvallen. Dat doet hij zelf ook niet. Hij noemt zichzelf amoreel - ‘niet immoreel!’ - in deze boeiende documentaire. Tegelijkertijd wordt glashelder wat de maatschappelijke gevolgen kunnen zijn als communicatieprofessionals hun geweten volledig uitschakelen en rücksichtslos hun werk uitvoeren.

Filmtip: Dilemma of Desire

Door redacteur Anne van Blijderveen

‘Kun je een clitoris tekenen?’ Met deze, op het oog, vreemde vraag opent de documentaire The Dilemma of Desire. Penissen worden overal getekend; op vieze werkbussen, stoeptegels, schoolboeken en ga zo maar door, maar een doodle van een clit zul je niet snel vinden.

De documentaire van Maria Finitzo gaat over het (opzettelijk) verdoezelen en achterwege laten van informatie over de clitoris in o.a. schoolboeken en daarmee het verhinderen van vrouwelijk genot. Kun je van dit onderwerp een hele documentaire maken?, zal je je misschien afvragen en het antwoord is volmondig ‘ja’.

Deze redacteur heeft twee uur lang geboeid en met steeds meer verontwaardiging gekeken. Het gebrek aan plezier in seks, seksualiseren van het vrouwenlichaam, rape-culture en #metoo komen samen in dit verhaal over de clit; waarvan het kopje enkel het topje van de ijsberg is.

Filmtip: Shadow Game

Door redacteur Kitty Munnichs

Zie het als een spelletje: je verlaat je huis, je ouders, het land wat ooit als het jouwe voelde. Je gaat op weg naar een betere toekomst, op weg naar veiligheid. Je loopt je voeten kapot, je slaapt in de sneeuw, onder viaducten, in bossen tussen wilde dieren. Elk moment bestaat de kans dat je wordt opgepakt. Oh ja, in elkaar wordt geslagen, al je bezittingen worden afgepakt, je botten worden gebroken. Niemand zal je beschermen. Ook je grote broer niet want die ben je net verloren toen de grenspolitie jullie achterna kwam met grote blaffende boze honden. Je bent 13 jaar oud en je hebt je hele leven nog voor je.

‘Hoeveel grenzen ben jij al overgestoken? Hoeveel punten heb jij al te pakken?’ vragen de jongens aan elkaar. Nee deze vluchtelingen zijn niet zielig, ze zijn niet bang. Want verdwaald in een angstaanjagend gewelddadige wereld verzonnen zij een spelletje: de Shadow Game.

Filmtip: Nasrin

Door filmkenner Helmut Boeijen

De politieke situatie in Iran domineert Nasrin Sotoudeh’s leven volledig. Het ene moment moet ze een vrouw bijstaan die zojuist te horen heeft gekregen dat haar zoon, waarschijnlijk onschuldig, ter dood is gebracht. Op een ander moment gaat de mensenrechtenactiviste dan weer het gesprek aan met de vader van twee jongens die een willekeurige man hebben vermoord, omdat die toevallig de verkeerde godsdienst aanhing.

Nasrin is zo’n idealist die daadwerkelijk het verschil wil en kan maken voor bevolkingsgroepen die in het hedendaagse Iran danig in de verdrukking zitten. Dat vereist juridische handigheid, doorzettingsvermogen én enorme moed, want zelf heeft ze inmiddels ook de binnenkant van de gevangenis leren kennen en de kans dat ze opnieuw wordt opgepakt, en dat vervolgens de sleutel wordt weggegooid, is levensgroot.

Deze degelijke docu, gefilmd door cameraploegen die voor hun eigen veiligheid het beste anoniem kunnen blijven, zet de schijnwerper op deze dappere vrijheidsstrijder, die moet werken en (over)leven in een samenleving die van restricties aan elkaar hangt.

Filmtip: Feast

Door redacteur Abel Vos

Sommige onderwerpen van documentaires klinken gelijk zó heftig dat ik me soms afvraag of ik wel behoefte heb om hier ander halfuur naar te gaan kijken. Neem een onderwerp als de Groningse Hiv-zaak, waar mannen op feestjes werden gedrogeerd en vervolgens geïnjecteerd werden met hiv-positief bloed. Een verschrikkelijk eng verhaal, waar je snel conclusies aan trekt. Toch zou ik iedereen aanraden om Feast, een deconstructie van deze zaak, wél deze film te zien.

De Rotterdamse regisseur Tim Leyendekker werkte twaalf jaar lang (!) aan zijn film. Hij nam zijn tijd om dit complexe verhaal tot op de bodem uit te zoeken. Hij luisterde naar zowel de slachtoffers als de daders. Het werd een docudrama, waar in zeven totaal verschillende hoofdstukken deze zaak op een bijzondere en genuanceerde manier wordt onderzocht. Na elk hoofdstuk kreeg ik een andere kijk op de zaak. Een meesterlijk gemaakte film die je dwingt te wachten met het trekken van snelle conclusies.

Mothers

Door redacteur Martha Bulten

Waarom is het een taboe om ongetrouwd zwanger te zijn in een Marokkaanse gemeenschap?

In de docu ‘Mothers’ zien we de imposante Mahjouba Edbouche die een opvanghuis runt voor alleenstaande moeders. Het Oum El Banine-centrum is een veilige haven waar zwangere vrouwen naartoe kunnen komen. Meestal is de zwangerschap al ver gevorderd en is deze plek hun laatste uitweg.

Regisseur Myriam Bakir geeft een pijnlijke weergave van de grote schaamte die komt kijken bij een ongewenste zwangerschap in traditionele gemeenschappen. Door angst voor verstoting en slechte reputatie durven dochters het niet te vertellen aan hun ouders. Hét gesprek wordt geleid door Edbouche, de bemiddelaar.

Het feministische team van Edbouche strijdt in deze film voor een vooruitstrevende zaak. Naar mijn mening is het noodzaak dat zulke progressieve vrouwen bestaan in bepaalde communities. Zij strijden namelijk voor het nemen van verantwoordelijkheid, maar nog belangrijker is het onderwijs en levensadvies dat ze geven. 

Scars

Door redacteur Martha Bulten

Waarom weet bijna niemand dat veel verzetsstrijders tijdens de Sri Lankaanse burgeroorlog jonge tienermeisjes waren? Tijdens die burgeroorlog van 1983 tot 2009 streden de meisjes, die zich de ‘Tamil Tijgers’ noemden, tegen de regering, omdat de Tamil bevolkingsgroep decennialang werd gediscrimineerd en onderdrukt.

Vetrichelvi was één van de Tamil Tijgers en het is haar missie geworden om hun oorlogsverhalen te delen met de wereld. Dat is precies wat regisseur Agnieszka Zwiefka doet met haar documentaire ‘Scars’ waarin Vetrichelvi op zoek gaat naar haar vroegere vriendinnen waarmee ze zij aan zij stond op het strijdtoneel.

De film is een bijzondere en emotionele reis, vormgegeven met prachtige beelden van de Sri Lankaase binnenlanden. Echt genieten zat er niet in, want je ontkomt niet aan de heftige herinneringen die Vetrichelvi ophaalt met de vrouwen. 25 jaar later zijn de tranen op, maar de emotionele en fysieke littekens blijven.

Filmtip: Seyran Ates: Sex, Revolution and Islam

Door redacteur Anne van Blijderveen

Mensenrechtenadvocaat, feminist, advocaat, schrijver en biseksuele imam; dit alles is Seyran Ates (1963). Als opgroeiende tiener mocht ze bijna niets meer van haar familie omdat vanalles haar ‘een hoer’ zou kunnen maken. Hier ontstaat het zaadje van Ates’ verzet tegen het patriarchaat binnen de Islam.

Vlak voor haar 18e vlucht ze het huis uit en in 2009 schrijft ze het boek Islam needs a Sexual Revolution, want hoewel ze van haar religie houdt, vindt ze de Islam ouderwets, seksistisch en maakt ze zich zorgen over de gewelddadige uitingen ervan. Het schrijven van het boek en oprichten van een liberale moskee leveren haar doodsbedreigingen op. Ze heeft fundamentalistische moslims, maar ook politiek linksgeoriënteerde mensen tegen zich. Zo is ze onder andere tegen het dragen van hoofddoeken. Een verhaal dat prikkelt, schuurt en je uitdaagt om verder te denken. Zeker na het boek van Lale Gül.

Want wat mogen we scharen onder religieuze uitingen en wat moeten we zien als onderdrukking? De documentaire Sex, Revolution and Islam: Seyran Ates houdt deze vraag tegen het licht.

Filmtip: Fly So Far

Door redacteur Kitty Munnichs

Je bent in blije verwachting van een baby. Totdat je in je zwangere buik wordt geslagen. Om vervolgens gevangen gezet te worden. Dertig jaar lang. Want in San Salvador verliest een zwangere vrouw al haar rechten. Brengt ze haar kind niet levend ter wereld, om welke reden dan ook, dan zal ze moeten boeten…

In Fly So Far vertellen 17 vrouwen hun verhaal. En één vrouw in het bijzonder: Teodora Vázquez. De verhalen zijn hartverscheurend; vele vrouwen werden ze gevangengezet na een miskraam. Tranen vloeien maar onderstrepen ondertussen ontegensprekelijk het belang van een eerlijk rechtsproces, vrijheid voor vrouwen, onafhankelijke gezondheidszorg en het recht op abortus. 

En hoewel het verdriet in Fly so Far nooit wordt verdoezeld, is het verhaal ergens tóch een beetje hoopgevend. Want alleen door te praten, de feiten aan licht te brengen, kan er iets veranderen. Teodora Vázquez vecht in ieder geval door, en haar strijd is prachtig en krachtig om te aanschouwen.