2Doc:

Conceptpagina

NTR

Maak deze korte introductie niet te lang. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

Langere beschrijving van documentaire. "Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum."

"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum."

Regie: Johan Kramer

DocTalks: in gesprek met regisseur Johan Kramer

Ersin Kiris gaat in DocTalks in gesprek met regisseur Johan Kramer over zijn documentaire 'Keeper'

Interview beeldtaalexpert Gert de Graaff

Tekst: Abel Vos

Na Oscarwinnaar Amy komt regisseur Asif Kapadia met Diego Maradona. Net als zijn voorgaande documentaires filmt hij hiervoor geen interviews. In plaats daarvan selecteert hij beelden uit meer dan 500 uur archiefmateriaal. Waarom kiest hij hiervoor? Beeldtaalexpert Gert de Graaff analyseerde de documentaire. ‘Het is meer dan een film over Maradona. Het is een tragisch heldenverhaal, bijna een Griekse tragedie.’

In het begin van de film zien we een oude kleine Fiat rijden door de straten van Napels. Dat is niet het soort auto waaraan je denkt bij grootheid Maradona. De beelden wisselen voortdurend tussen de auto en archiefbeelden van onder andere een jonge Maradona. De Graaff: ‘daarmee trekt de regisseur gelijk de aandacht. Ik dacht, ‘daar kan hij niet inzitten, in zo’n oud autootje.’ Vervolgens begin je als kijker te begrijpen dat die Fiat niet zomaar een autootje is. Na de titelkaart blijkt pas dat Maradona erin zit. Dat vind ik een geweldige manier om een verhaal te openen.’

Gert de Graaff

'Je hoeft geen voetballiefhebber te zijn om deze film leuk te vinden'

Gert de Graaff

500 uur aan beelden
Er is ontzettend veel archiefmateriaal van stervoetballer Diego Maradona. Deze film werd gemaakt aan de hand van meer dan 500 uur aan beelden. Er zijn dan ook veel invalshoeken mogelijk. De Graaff: ‘hoe meer materiaal er is, hoe moeilijker het voor een regisseur wordt om keuzes te maken in het materiaal dat je gebruikt. Ik verwachtte bij deze voetbalfilm in ieder geval die beroemde beelden van het hooghouden van een bal op de middenstip in een stadion, maar zelfs dat zit er niet in. Bij deze film is er over elk stukje beeld nagedacht of het iets toevoegt aan het verhaal.’ Deze documentaire gaat over een voetballer. Toch gaat de film niet per se over voetbal. De Graaff: 'het is meer dan een film over Maradona. Het is een tragisch heldenverhaal, bijna een Griekse tragedie. Maradona verloor Diego gaandeweg. Dat wordt goed weergegeven in deze documentaire. Hij verloor zijn jongensachtigheid, zijn onstuimigheid en bravoure. In het begin was het zo’n sympathieke, mooie, leuke jongen. Je ziet hem aan het einde van de film fysiek aftakelen. Dat vind ik erg triest.’ Als debuutdocumentaire maakte regisseur Asif Kapadia een film over autocoureur Ayrton Senna. De Graaff: ‘de regisseur vertelt hier net als bij Senna een universeel verhaal. Je hoeft geen voetballiefhebber te zijn om deze film leuk te vinden.’

Tekst gaat verder onder afbeelding

'Voetballen

is als prachtige muziek voor mij'

Een minderwaardigheidscomplex
Vrijwel iedere voetballiefhebber kent de beelden van Maradona bij FC Barcelona. Toch gaat deze film vooral over zijn tijd bij Napoli, voor sommigen een vrij onbekende periode. De Graaff: ‘de film gaat over de zielsverwantschap tussen Maradona en Napels. Napels had een minderwaardigheidscomplex, ik denk dat Maradona dat ook had. Op beide partijen werd neergekeken. Ze werken allebei vanuit een achtergestelde positie om respect te verdienen. Ik vind dat een erg slimme insteek van de regisseur.’

In de film zien we dat de halve finale van het WK wordt gespeeld in Italië. Maradona speelt met Argentinië tegen Italië. Het stadion? Stadio San Paolo, van Napoli. Zijn Napoli. Het werd 1-1 en de winnaar werd bepaald door strafschoppen. Uitgerekend Maradona moest hem nemen. De Graaff: dat is een onafzienbare hel wat daar gebeurt. Hij scoort voor Argentinië en ‘zijn’ Italiaanse fans laten hem vallen als een baksteen. Als dit verhaal in een fictiefilm zou zitten, zou je zeggen dat het te veel is aangedikt. In werkelijkheid gebeurt het gewoon. Dat is enorm tragisch. Hij maakt een diepe val die hij nooit heeft kunnen verwerken.’

'Als dit verhaal in een fictiefilm zou zitten, zou je zeggen dat het te veel is aangedikt.'

Gert de Graaff

Dodelijke talking heads
De hele documentaire bestaat uit archiefmateriaal. Er is geen nieuw beeldmateriaal opgenomen. De film bevat geen beelden van interviews, zogenaamde talking heads. Die zijn erg gebruikelijk bij documentaires en televisieprogramma’s. De Graaff: ‘talking heads zijn in het algemeen dodelijk voor de aandacht van de kijker. Toch wordt het veel gebruikt, omdat het een makkelijke manier is om een verhaal te vertellen.’ Er zijn volgens de Graaff drie belangrijke redenen om wel talking heads te gebruiken in een programma. Allereerst is het vaak noodzakelijk wanneer een personage emoties vertoond: die komen vaak minder goed over zonder beeld. Ook dien je een persoon te zien wanneer diegene iets aanwijst. Zonder beeld heb je als kijker anders geen idee waar de persoon het over heeft. Tot slot kan het worden gebruikt om meer geloofwaardigheid te creëren. Bij bijvoorbeeld een belangrijke persconferentie wil je als kijker de persoon zien die spreekt.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Regisseur Asif Kapadia (r) interviewt Maradona in zijn huis in Argentinië.

Geen voetbalanalisten
Het is volgens de Graaff vrij uniek dat er helemaal geen interviewbeelden in een documentaire zitten. Het is het handelsmerk van regisseur Asif Kapadia dat hij ook toepaste bij zijn films over autocoureur Ayrton Senna en zangeres Amy Winehouse. ‘Je leest in deze film van het gezicht van Maradona af hoe hij zich voelt. Daar zit vaak veel emotie. Een afwisseling met een interview met iemand anders zou de kijker helemaal uit het moment halen. Wel zitten er audio-interviews in de film. Van Maradona zelf, of van mensen in zijn directe omgeving: zijn zus, zijn vriendin of zijn persoonlijke trainer bijvoorbeeld. Er komen geen voetbalanalisten aan bod. Op deze manier blijft de regisseur heel dicht bij het verhaal.’

Door het ontbreken van talking heads is er een gevaar dat de kijker niet weet wie er spreekt. Regisseur Kapadia lost dit heel zorgvuldig op door aan kleine maar cruciale details te denken. Neem bijvoorbeeld de titelkaarten die de naam van een geïnterviewde aankondigen. Die staan extra lang in beeld. Ook laat de regisseur vaak gelijktijdig beelden zien van de persoon die spreekt, waardoor je een vermoeden hebt bij wie die stem hoort. De beeldtaalexpert vervolgt: ‘bij veel programma’s en documentaires komt de titelkaart in beeld terwijl iemand zijn eerste zin uitspreekt. Omdat je vaak onbewust onderzoekt wat voor mens je voor je hebt, hebben je hersenen geen tijd om ook de naam te onthouden. Daardoor vergeet je vaak gelijk wie het heeft gezegd. Dit is ook de reden dat je op feestjes vaak namen vergeet. De regisseur lost dit op door iemand eerst een volledige zin te laten zeggen. Daarna komt er pas een naam in beeld. Daardoor ben je als kijker nieuwsgierig geworden en ga je op zoek naar die naamtitel. Zelfs aan de kleur van de tekst wordt gedacht: de kleur van de tekst is eerst blauw, daarna wordt hij wit. Dit zijn de kleuren van Napoli, maar ook vallen twee verschillende kleuren extra op. Ook wordt elk woord afzonderlijk geanimeerd. Hierdoor zijn er veel manieren waardoor de tekst opvalt. Dat is ontzettend slim. De regisseur zorgt dat je als kijker de titel wíl zien.’

Zelf ontdekken
Ook werkt de regisseur volgens de Graaff heel goed met muziek. ‘De film begint met euforische, positieve muziek met een drive. Het gaat maar door. Op het einde van de film wordt de muziek, net als de film, melancholisch, dramatisch en stiller. Dit combineert hij met een slimme montage. Er worden veel vertraagde beelden van personages getoond. Dan zie je als kijker het hoofd van een personage en mag je zelf invullen waar diegene aan denkt. Als kijker mogen we veel doen en zelf invullen. Je mag het allemaal zelf ontdekken. Dat maakt het voor mij een fijne film om te bekijken.’

‘Beeldtaalgoeroe’ en filmregisseur Gert de Graaff (1957) traint nieuwsprogramma’s, ministeries en communicatie-experts op beeldtaal. Momenteel werkt hij aan een vervolg op zijn prijswinnende film De zee die denkt.

Bespreking Helmut Boeijen 'Keeper'

Over keepers bestaan talloze clichébeelden: Een tragische figuur. De bezeten eenling. Het buitenbeentje ook. Een man – of steeds vaker: vrouw – die nooit punten voor je wint, ze alleen kan verliezen. ‘Als het team wint, komt het door de trainer’, zegt Tarek Kharboutly, één van de hoofdpersonen van de documentaire Keeper. ‘Als het team verliest, komt het door de keeper.’ Een fout is volgens de doelverdediger van de Zuid-Hollandse tweedeklasser Teylingen, die ooit voor het Syrische nationale elftal speelde, niets minder dan ‘een schande’.

Lees meer...

Tegendoelpunten kunnen zelfs intens verdriet veroorzaken, zoals bij jeugdkeeper Lenny Bemboom uit Terschelling die tranen met tuiten huilt als er wéér een bal invliegt. Er moet een volwassene aan te pas komen om de jongen te troosten. Het is één van de mooiste scènes uit deze fijne publieksfilm van Johan Kramer, die verder de ambitieuze doelvrouw Selena Babb en de 74-jarige Jan Dooijewaard van DVV’33 uit Ermelo, ‘de oudste keeper van Nederland’, portretteert. Via hen gaat Kramer, in de rug gedekt door de sportjournalisten en (oud-)keepers Sjoerd Mossou en Leo Oldenburger, op zoek naar het wezen van de spreekwoordelijke sukkel op doel. Die er natuurlijk alleen staat omdat hij niet kon voetballen.

De filmmaker maakt in deze mythologisering van de beroepsgroep, die alle oerbeelden bestendigt die je bij keepers kunt hebben, geen gebruik van archiefmateriaal. Geen legendarische namen uit het verleden dus, zoals Gordon Banks, Dino Zoff of Rinat Dasajev. En ook de moderne ‘krokettenvangers’ Neuer, Courtois of – de grote held van Lenny – De Gea ontbreken. Keeper richt zich op gewone baltegenhouders. In een oer-Hollandse setting is te zien hoe ze hun verdediging dirigeren, spugen in handschoenen, rekken en strekken, de bal uit de sloot halen of klaar gaan staan om een penalty te stoppen (volgens Sjoerd Mossou de enige situatie waarin een keeper alleen maar kan winnen).

Kamer vangt hun rituelen in fraaie, door weelderige muziek ondersteunde sequenties. Waarbij natuurlijk ook dat hele kleine beetje sterven na elke tegengoal niet ontbreekt. Als de bal ook nog eens door hen, en door niemand anders, uit het doel moet worden gehaald.

Meer sportdocumentaires meer