2Doc:

The Painter and the Thief

VPRO

de Tjechische kunstenaar Barbora Kysilkova vraagt de drugsverslaafde dief van haar twee belangrijkste werken te poseren voor een portret, ter compensatie. Er ontstaat een onwaarschijnlijke vriendschap.

Uit een galerie in Oslo worden de twee belangrijkste schilderijen van de in Noorwegen wonende kunstenaar Barbora Kysilkova (1983) gestolen. Op de camerabeelden van de galerie is te zien hoe twee mannen de opgerolde doeken meenemen. De verontwaardiging van Kysilkova is groot en ze is vastberaden haar werk terug te vinden. Hier begint documentairemaker Benjamin Ree de bevlogen kunstenaar te volgen. 

De dieven worden opgespoord en Kysilkova besluit een van hen (de ander komt niet opdagen) aan te spreken in de rechtbank. Kysolkova vraagt de dief ter compensatie voor haar te poseren. De schildersessies gaan gepaard met gesprekken waarin de dief vertelt over zijn weinig fortuinlijke leven. De kunstenaar ontfermt zich over hem met ontbijtjes, omhelzingen en een luisterend oor. Dat kan niet voorkomen dat zijn zelfdestructieve gedrag hem eerst in het ziekenhuis en later in de gevangenis doet belanden. Maar als hij weer vrijkomt, draaien de rollen om. Door heen en weer te schakelen in de tijd en tussen perspectieven schetst Benjamin Ree een emotioneel maar onsentimenteel psychologisch dubbelportret. De twee blijken geestverwanten.

Regisseur: Benjamin Ree

'Wat in dit soort situaties vaak gebeurt, is dat dieven de schilderijen inzetten als betaalmiddel of onderpand'

In gesprek met een expert op het gebied van gestolen kunst

Door: Jaike Reitsema

Hoewel schilder Barbora Kysilkova een prachtige vriendschap heeft overgehouden aan de diefstal van haar twee belangrijkste werken, heeft ze maar één van de schilderijen teruggekregen. Kunsthandelaar en kunsttaxateur Peter van Os helpt de Nederlandse politie, maar ook opsporingsorganisaties als Interpol, Europol en de FBI met het terugvinden van gestolen kunst. Wat denkt hij dat er is gebeurd met de schilderijen van Barbora Kysilkova? Voor 2Doc loodst hij ons door enkele scenario’s.

Een deur intrappen, het schilderij losmaken uit het frame, oprollen en met het schilderij onder je arm weglopen. Voor de dieven uit de documentaire, Karl-Bertil en zijn partner, leek het stelen van een schilderij aardig makkelijk te gaan. Maar waar ga je vervolgens heen met een gestolen schilderij? Zelf zegt Karl-Bertil het niet meer te weten. Door drugsgebruik zou de hele week een waas zijn geworden. Dat de dief in zo'n staat toch zo voorzichtig is omgegaan met de kunst, is bijzonder volgens Peter van OS.

‘Ik was betrokken bij zaken waar schilderijen voor honderden miljoenen zijn geroofd. Daar werden de lijsten gewoon gebroken, of werden de doeken eruit gesneden of gescheurd. Hier hebben de dieven de tijd genomen om alle spijkers eruit te halen, een enorme klus. Dat wijst er wel op dat ze zich ervan bewust waren dat de schilderijen in goede staat voor meer geld door te verkopen zijn.’

Maar waar verkoop je dan een gestolen schilderij? Daar zijn een paar opties voor, vertelt van Os. ‘Tegenwoordig wordt gestolen kunst vaak verkocht via sites als Marktplaats. Zolang het niet een enorm bekend schilderij is, kraait daar geen haan naar. Je zou het ook naar een klein veilinghuis kunnen brengen, het liefst in een ander land dan waar je het gestolen hebt. Dat is wel een risico omdat ze bij veilinghuizen alle gegevens van de verkoper registreren. Maar als je bereid bent om een schilderij te stelen, lig je blijkbaar niet wakker van een beetje risico. En als het verkocht wordt heb je wel snel een smak geld.’

'Mijn onderbuikgevoel bleek te kloppen: het schilderij was gestolen uit een kasteel van Schotse adel.'

Als kunsthandelaar is van Os zelf ook alert op gestolen kunst. Zo laat hij kunst waarbij hij geen goed gevoel heeft checken door The Lost Art Register in Londen, ’s werelds grootste private gegevensbank voor gestolen kunst. Maar zelfs dan kan het nog misgaan. Van Os: Ik wilde ooit een schilderij kopen, waar ik zelfs na goedkeuring van The Lost Art Register nog een slecht gevoel bij hield. Daarom heb ik het niet gedaan. Een half jaar later kwam ik het tegen op een veiling, maar nog voordat de veiling begonnen was, kwam er een team politieagenten binnen om het schilderij van de muur te halen. Mijn onderbuikgevoel bleek te kloppen: het was gestolen uit een kasteel van Schotse adel.

Wat er met de schilderijen van Barbora Kysilkova gebeurd is, daar heeft van Os wel een theorie over. ‘Wat in dit soort situaties vaak gebeurt, is dat dieven de schilderijen inzetten als betaalmiddel of onderpand. Misschien zijn ze naar hun dealer gegaan en hebben ze een ruil gedaan voor drugs. In dat geval heeft die dealer waarschijnlijk weer hetzelfde gedaan met een dealer boven hem, en zo raken die schilderijen verdwaald in dat circuit. Om ze dan nog terug te vinden is vaak een toevalstreffer nodig.’

Toch wil van Os wel een gokje wagen. 'Het lijkt me heel interessant om mijn eigen onderzoekje te beginnen. Ik zit in veel databases voor kunsthandelaars, dus het kan nooit kwaad om even te kijken. De kans is klein, maar misschien kan ik dit verhaal nog wel een écht happy end geven.'

Over Peter van Os

Peter van Os is Kunsthandelaar en kunsttaxateur en helpt de Nederlandse politie en opsporingsorganisaties als Interpol, Europol en de FBI met het terugvinden van gestolen kunst. De eerste keer dat hij betrokken was bij het terugvinden van gestolen kunst is eind jaren 80, wanneer een schilderij wordt aangetroffen tussen de aardappels in een Poolse vrachtwagen. Van Os wordt gezien als expert op het gebied van gestolen kunst uit oorlogslanden in Afrika en het Midden-Oosten.

Meer docu's over zorgen voor elkaar