2Doc:

Jozi Gold

EO

Nu het gouddelven rond Johannesburg gestopt is, wijst Mariette Liefferink mijnbouwbedrijven en lokale overheden op hun verantwoordelijkheid voor de bevolking en het milieu.

Een derde van al het goud op aarde werd ooit rond Johannesburg gedolven. Sinds de industrie is ingestort en de mijnen zijn gesloten, vormt het afval rond de verlaten terreinen een enorm gezondheidsrisico voor de omwonenden. Mariette Liefferink, een ex-Jehova's getuige, wijst mijnbouwbedrijven en lokale overheden op hun verantwoordelijkheid.

Als adviseur van de Commissie voor de Mensenrechten van Zuid-Afrika vindt Mariette Liefferink het haar taak omwonenden te wijzen op hun recht op een schone woonomgeving en hen te helpen dat recht ook te claimen. Sinds de mijnen zijn gesloten en directeuren en eigenaren zijn vertrokken is ook het onderhoud aan installaties gestopt. Omdat de drainage van de mijnschachten is gestaakt, komt nu zwaar vervuild water ongecontroleerd naar de oppervlakte waardoor de watervoorziening van de nabijgelegen woonwijken wordt bedreigd.  

Op een andere locatie liggen gigantische bergen met radioactief afvalzand tussen de woonwijken, zodat giftige stofwolken de mensen tot in hun huizen achtervolgen. Het zijn schokkende en ontluisterende beelden. Als het nodig is neemt Mariette hoogstpersoonlijk grond- en watermonsters die zij in laboratoria laat onderzoeken. Met die uitslagen èn de grondwet van het nieuwe Zuid-Afrika in haar hand, ondersteunt ze bewoners die overheden en mijnbouwbedrijven ter verantwoording roepen.

Regie: Sylvia Vollenhoven en Fredrik Gertten, naar een idee van Adam Welz

Bespreking Helmut Boeijen

‘U zult aan radioactiviteit worden blootgesteld, maar slechts kortere tijd’, zegt een even hoogblonde als hooggehakte Zuid-Afrikaanse vrouw tegen het groepje mensen dat ze rondleidt in de directe omgeving van Johannesburg. ‘Er staat geen wind, dus u krijgt geen giftig of radioactief stof binnen.’

Welkom bij de Toxic Tour van milieuactiviste Mariette Liefferink. Sinds 2007 probeert ze gewone Zuid-Afrikanen te informeren over de enorme vervuiling die wordt veroorzaakt door de ooit zo florerende goudindustrie en de mijndirecties en overheid te dwingen om de troep op te ruimen. Ze heeft zich ontwikkeld tot zo’n archetypische leek die zich helemaal heeft ingegraven in de materie en de autoriteiten nu van haar gelijk probeert te overtuigen.

De onverzettelijke Liefferink, een voormalige Jehova’s Getuige die van haar geloof is gevallen maar nog altijd graag een voet tussen de deur zet, fungeert tevens als innemende hoofdpersoon voor de aardige documentaire Jozi Gold, waarin Sylvia Vollenhoven en Fredrik Gertten een steeds prangendere milieukwestie, met de bijbehorende sociale- en gezondheidsproblemen, aan de orde stellen: mijnafval.

Een theelepel goud zorgt naar verluidt voor een ton afval. Zo heeft de omgeving van Johannesburg, waar een derde van al het goud in de wereld is gedolven, zich ontwikkeld tot een soort Tsjernobyl van Zuid-Afrika. Liefferink blijft die kwestie onvermoeibaar aankaarten, maar dreigt ook regelmatig, zelfs blootvoets, vast te lopen in het politieke moeras dat rond deze onverkwikkelijke kwestie is ontstaan.

Want zowel de Zuid-Afrikaanse overheid als (voormalige) mijneigenaren laten deze goudprijs het liefst betalen door juist die mensen die zich zelf echt geen goud kunnen veroorloven.

Meer documentaires over Zuid-Afrika