woensdag 2 december, 22.20u, NPO 2

For Sama

VPRO

Documentaire als een liefdesbrief van Waad al-Kateab aan haar dochter Sama, waarin ze vertelt over vijf jaar opstand in Aleppo, Syrië.

De Syrische burgerjournalist Waad Al-Kateab (1991) legt van binnenuit met een handheld camera de opstand tegen dictator Assad in rebellenbolwerk Aleppo vast. Haar persoonlijke verslag beslaat vijf jaar en eindigt eind 2016 wanneer ze met haar man en jonge dochter gedwongen wordt de stad te verlaten. Ze draagt de film op aan Sama. 'Ik wil dat je begrijpt waarom je vader en ik deze keuzes hebben gemaakt, waarvoor we vochten.'

Waad Al-Kateab woont met Sama's vader, arts in het laatst overgebleven ziekenhuis, in het door rebellen bezette Aleppo. De stad wordt dagelijks gebombardeerd door het Syrische regime en de Russische luchtmacht. Al-Kateab vreest dat ze elk moment gedood kunnen worden en maakt daarom een videobrief voor Sama. 

Al-Kateab worstelt met de keuze Aleppo te ontvluchten om het leven van haar dochter te beschermen, of te blijven en de strijd voor vrijheid, waarvoor ze al zoveel heeft opgeofferd, niet op te geven. Bij de evacuatie in 2016 slaagde ze erin om al haar beeldmateriaal – meer dan 500 uur aan opnames – de stad uit te krijgen.

Regie: Waad Al-Kateab en Edward Watts

DocTalks: in gesprek met regisseurs Waad Al-Kateab en Edward Watts

In deze DocTalks gaat Elena Lindemans in gesprek met de regisseurs van 'For Sama': Waad Al-Kateab en Edward Watts. Hoe gaat het nu met de Syrische Al-Kateab en hoe kijkt ze nu terug op de keuzes die ze toen maakte? En hoe heeft Watts samen met Al-Kateab haar 500 uur aan materiaal teruggebracht naar 1,5 uur?

Helmut Boeijen over deze film

In de 2Doc Weekly (neem een gratis abonnement!) bespreekt filmkenner Helmut Boeijen iedere zondag documentaires die je direct kunt zien. For Sama noemt hij een film die 'eigenlijk verplicht moet worden gesteld voor iedereen met een gemakkelijke mening over oorlogsslachtoffers en vluchtelingen'

Lees de hele bespreking door hieronder op 'OPEN' te klikken.

Het is een scène die je nooit meer vergeet. Een gewonde vrouw wordt binnengebracht in een noodhospitaal in Aleppo. Ze is hoogzwanger. Het is onduidelijk of de aanstaande moeder kan overleven. De artsen besluiten tot een spoedkeizersnede. Het grijze jongetje dat zo ter wereld wordt gebracht oogt levenloos.

Ze beginnen het kind te reanimeren, schudden hem door elkaar en wrijven zijn ruggetje warm. Wat ze ook doen, het jongetje wil de geest maar niet krijgen. Burgerjournalist Waad al-Kateab staat er met haar camera bovenop en vangt zo een sleutelscène voor haar film: nieuw leven in het hart van de oorlog. Heeft het een kans?

In de persoonlijke film For Sama (95 min.), die de ene na de andere filmprijs wint en op het IDFA nog werd gekozen tot dé publieksfavoriet, richt de jonge Syrische filmmaakster zich in haar verbindende voice-over tot het kind dat in haar eigen buik tot volle wasdom is gekomen. Ze vertelt Sama haar levensverhaal en toont het werk van haar activistische echtgenoot Hamza, die als arts in het hospitaal werkt.

Intussen probeert al-Kateab, samen met co-regisseur Edward Watts, bewijsmateriaal te verzamelen van de vernietigende burgeroorlog in Syrië, die ook haar prille gezin steeds verder in het nauw brengt. Ze stelt zichzelf daarbij pijnlijke vragen: heeft een kind een kans op een normaal leven als rondom haar een bloedige burgeroorlog woedt? En: ben je een egoïst of zelfs een lafaard als je in die omstandigheden je huis ontvlucht?

Het zijn de elementaire dilemma’s die oorlog losmaakt in gewone mensen en die ook al in talloze andere documentaires over Syrië aan de orde zijn gesteld. Het decor voelt ook vertrouwd: een belegerde en inmiddels volkomen kapot geschoten stad, die van alle kanten wordt aangevallen. Totdat er écht geen leven meer inzit. Toch went de bijbehorende mengeling van (wan)hoop, paniek en galgenhumor nooit.

Zeker niet als de bijbehorende mensen echt tot leven komen en hun relaas van binnenuit wordt verteld. Zoals in het verpletterende For Sama, een documentaire die – naast Last Men in Aleppo, City of Ghosts en The Cave – een plek verwerft in het rijtje essentiële Syrië-films, dat eigenlijk verplicht moet worden gesteld voor iedereen met een gemakkelijke mening over oorlogsslachtoffers en vluchtelingen.