dinsdag 28 april 2020 om 22.30 op NPO 2

Sprekend Nederland

Human

Wat is de stand van Nederland? John Appel laat aan de hand van toespraken op feesten, populistische bijeenkomsten, begrafenissen en een verjaardagsfeest van koning Willem-Alexander zien wat de Nederlandse tijdsgeest van nu is. 'Sprekend Nederland' brengt in beeld hoe Nederlanders van elkaar verschillen, maar ook wat ze bij elkaar brengt.

In de 2Doc Weekly (neem een gratis abonnement!) bespreekt Helmut Boeijen elke zondag documentaires die je meteen kunt zien. Dit schrijft hij over Sprekend Nederland:

‘Dat verklaar ik en beloof ik’, verklaren de nieuwe Nederlanders aan het begin van John Appels documentaire Sprekend Nederland uit 2018. Tijdens de naturalisatieceremonie wordt natuurlijk ook het Wilhelmus gezongen. Na afloop wil menigeen bovendien op de foto met de Nederlandse vlag. In al hun verscheidenheid zijn die mensen bij ons gaan horen. Of wij dat nu willen of niet. Maar wie zijn wij eigenlijk?

Deze veelkleurige film, die is opgebouwd rond openbare toespraken, geeft daarop geen eenduidig antwoord. Zijn we de boze mannen van Pegida die ‘we zijn niet bang voor de Islam’ zingen en één van hen hebben uitgedost als Mohammed, die rond paradeert met een afgehakt hoofd in zijn hand? Of juist het Amsterdamse moslimmeisje dat op een manifestatie voor diversiteit alle grote mensen voorhoudt om voortaan vooral te denken met hun hart?

John Appel zelf omschrijft Sprekend Nederland als een soort hedendaagse variant op Alleman, de legendarische film waarmee Bert Haanstra in 1963 het toenmalige Nederland portretteerde. Een wit land, dat de jaren vijftig nog definitief van zich af moest zien te schudden. Het land dat Appel ruim een halve eeuw later heeft aangetroffen heeft duidelijk meer kleur op de wangen gekregen. Van opwinding, boosheid of gewoon omdat de roots van de bijbehorende mensen buiten Nederland liggen.

De Amsterdamse filmer vindt ‘de Nederlander’ in alle soorten en maten. Bij allerlei verschillende openbare gelegenheden: de publieke doop van nieuwe christenen, het eerste kampioenschap van Feyenoord in bijna twintig jaar of een feestje voor succesvolle beleggers, waar saxofonist Hans Dulfer lustig staat te toeteren en een soort van rapper de legendarische straathit The Message (‘don’t push me, cause I’m close to the edge’) vernachelt. Iedereen koestert zijn eigen biotoop en gebruikt zijn eigen taal.

Echte hoofdpersonen heeft Sprekend Nederland niet – of het moet de honderdjarige vrouw zijn, die op dezelfde dag is geboren als koning Willem-Alexander en net als een selecte groep andere 27 aprillers wordt uitgenodigd voor zijn verjaardagsfeestje. Je zou kunnen zeggen dat wij allen, gewone en toch bijzondere Nederlanders, centraal staan. Met deze film laat John Appel ons met andere ogen kijken naar het land, dat we al van binnen en van buiten dachten te kennen.

In de serie DocTalks worden de regisseurs van spraakmakende documentaires de meest prangende vragen voorgelegd. In deze aflevering spreekt Nadia Moussaid met regisseur John Appel over zijn documentaire Sprekend Nederland.

Hoe krijgt John Appel toestemming van zijn personages om te filmen?

Filmmaker John Appel legt aan Nadia Moussaid uit hoe hij toestemming krijgt van zijn documentaire-personages om te filmen. Hij voegt meteen de daad bij het woord door een docent, die net een klas toespreekt bij een joods monument, te vragen of hij haar klas mag filmen.

Bert Haanstra's Alleman als inspiratie

De film Alleman (1963) van cineast Bert Haanstra diende voor John Appel als inspiratiebron bij het maken van Sprekend Nederland. In deze observerende documentaire probeert Haanstra de volksaard van de toen twaalf miljoen Nederlanders te duiden.

Meer films van John Appel