2Doc:

De erfenis van Luther

EO, NTR

2Doc:

De erfenis van Luther

EO, NTR

Op 31 oktober is het precies 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen aan de deur van Slot Wittenberg zou hebben gespijkerd. Het vormde het begin van de protestante Reformatie.

De 500ste verjaardag van de publicatie van de 95 stellingen van Maarten Luther is aanleiding voor regisseur Peter Greenaway om aan de hand van 16e en 17e-eeuwse tekeningen en schilderijen een persoonlijk en visueel rijk filmessay te maken over Luthers erfenis. Hij betrekt daarbij zijn tijdgenoten als Erasmus en onderzoekt de invloed van verschillende communicatierevoluties. Eerst die van de boekdrukkunst, die grootschalige propaganda mogelijk maakte, daarna die van de computer.

Zo ontvouwt zich naast een historische schets van Luthers leven en gedachtegoed, een uitgesproken, kritische en actuele visie op de macht van het beeld en de invloed van religie. Door de opkomst van de boekdrukkunst en zijn vertaling van de Bijbel kon Luthers protest zich razendsnel verspreiden, met de grootste breuk in de geschiedenis van het katholieke geloof, ingrijpende veranderingen en grote spanningen tot gevolg.

Greenaway baseert zich vooral op visuele bronnen omdat juist die de meeste invloed hadden op de grotendeels ongeletterde bevolking. Hij ontwaart in het samenspel van verbeelding, macht, geweld en geld parallellen met het heden.

Regie: Peter Greenaway

Maarten Luther en de Reformatie

De protestantse Reformatie in de zestiende eeuw zorgde voor een splijting binnen het Christendom. De publicatie van de 95 stellingen door Maarten Luther wordt over het algemeen gezien als het begin van het protestantisme. Luther keerde zich met name tegen de verkoop van aflaten die zondaars van hun schulden zouden verlossen. Volgens Luther kon niet de kerk of de mens zelf zorgen voor de kwijtschelding van zijn schuld maar was dit voorbehouden aan God. Luther werd in 1521 door paus Leo X geëxcommuniceerd.

Naast Luther was de Fransman Johannes Calvijn een belangrijke persoon in de Reformatie. In 1533 schreef hij mee aan een rede voor de universiteit van Parijs waarin hij veelvuldig Erasmus en Luther aanhaalde. Calvijn werd gedwongen te vluchten uit Parijs en hij sloot zich aan bij andere reformatoren in Zwitserland. Hier publiceerde hij het boek Onderwijs in het christelijk geloof waarin hij zijn theologische opvattingen uiteen zette. Calvijn zou hiermee uitgroeien tot een van de meest invloedrijke hervormers in de kerk.

Een andere belangrijke groep binnen de Reformatie waren de anabaptisten of wederdopers. Zij vonden dat alleen volwassen mensen gedoopt mochten worden. Dit had ermee te maken dat de wederdopers de kerk zagen als een vereniging op basis van vrijwilligheid los van staatsbemoeienis. De ideeën van de wederdopers werden door veel lutheranen en calvinisten overigens sterk afgewezen.

Verspreiding in Europa

Uiteindelijk zou er een sterke verdeling ontstaan binnen het christelijke geloof in Europa. Deze kaart geeft ruwweg de verspreiding van de verschillende protestantse stromingen weer.

School TV

De Duitse monnik Maarten Luther heeft kritiek op de kerk. In 1517 timmert Luther 95 stellingen op de deur van de kerk. Daarin staat beschreven hoe hij de kerk veranderen wil.

Wat maakte Maarten Luther zo memorabel? (fragment OVT)

Andere kerkcritici

Erasmus 1466-1536

Erasmus was een Nederlandse priester, filosoof en theoloog. Hij wil de kerk hervormen, en gebruikt satire om zijn punt duidelijk te maken. Erasmus’ ideeën zijn 500 jaar geleden volstrekt nieuw.

Lees en bekijk meer over Maarten Luther