Jheronimus Bosch in documentaires

Wieneke van Koppen ,

In 2016 is het 500 jaar geleden dat de invloedrijke schildermeester Jheronimus Bosch overleed. Tevens wordt er dit jaar een schilderij 'De verzoeking van de heilige Antonius' ontdekt van zijn hand. Behalve de manifestaties door het hele land, besteedt ook de NPO ruimschoots aandacht aan deze schilder. NPO Doc verzamelt verschillende documentaires.

Jheronimus Bosch - geraakt door de duivel

De laatmiddeleeuwse schilder Jheronimus Bosch is bij het grote publiek vooral bekend als schilder van duivelse taferelen. In de aanloop naar zijn 500ste sterfdag organiseert Het Noordbrabants Museum een tentoonstelling en onderzoeken wetenschappers diverse werken van de ‘duivelskunstenaar’. Dit doen ze op zeer moderne manieren met bijvoorbeeld infraroodtechnieken waardoor we nu weten wat er onder bestaande verflagen schuilt. Wie meer wil weten over (het werk van) Jheronimus Bosch kan zijn hart ophalen met deze documentaire die tevens een inkijkje geeft in de werking van de kunst- en museumwereld.

Tuin der lusten - Interactieve documentaire van NTR

Op 29 januari lanceerde de NTR de interactieve documentaire 'Jheronimus Bosch, De tuin der lusten'. Dit online project biedt de bezoeker de mogelijkheid om tot in de kleinste details in te zoomen op het beroemde drieluik 'De tuin der lusten' en via een audiovisuele rondleiding met de stem van Midas Dekkers, van dichtbij kennis te maken met de mysterieuze symboliek in de wereld van Bosch.

Meer over Jheronimus Bosch

Korte biografie

Rond 1450 werd Jheronimus van Aken geboren in een schildersfamilie te ’s Hertogenbosch. Als verwijzing naar zijn woonplaats ondertekende Jheronimus in latere tijden zijn werken met de naam Jheronimus Bosch. Op twaalfjarige leeftijd begint de jonge Jheronimus met zijn broer Goessen aan een schildersopleiding in het atelier van vader Van Aken. Met Aleid van de Meervenne trouwt Jheronimus boven zijn stand. In de loop der tijd vergaart hij een steeds grotere bekendheid als schilder. Die bekendheid leidt tot een gezworen lidmaatschap van de elitaire Illustere Lieve Vrouwe Broedergemeenschap, waarmee hij een nieuwe deftige vriendenkring opdeed. Deze gemeenschap vereerde Maria en hield zich bezig met armenzorg en het stimuleren van kunst in Den Bosch. Al tijdens zijn leven kende Jheronimus Bosch een grote populariteit en dit is nu, vijf eeuwen later, onverminderd.

De Duivelmaker

Er bestaan heden ten dage zo’n 25 schilderijen van Jheronimus Bosch. De tegenstelling tussen goed en kwaad is een centraal thema in de imaginaire werelden die hij op het doek plaatst. Angst, zonde, afschuw en rampspoed komen vaak op moraliserende wijze voorbij in de werken van El Bosco, zoals men Jheronimus Bosch in Madrid noemt. De fantastische werken van Bosch met de bijzondere dieren, mensen, fantasiefiguren en mysterieuze taferelen weten een groot publiek te boeien. De onheilspellende sfeer van zijn werk was vernieuwend in een tijd waarin vooral hemelse beelden werden getoond. Aan deze sfeer en de bizarre figuren dankt Bosch de bijnaam ‘duivelmaker’. Niet alleen de inhoud van de werken houdt veel mensen bezig, ook de vraag welke werken uit de vijftiende en zestiende eeuw werkelijk aan Bosch toe te schrijven zijn, wordt regelmatig gesteld. Er is een groot aantal vervalsingen in omloop en Bosch had een leerling wiens stijl grote overeenkomsten vertoonde met die van Bosch. Het Bosch Research and Conservation Project is om die reden zeer actief met het onderzoeken van (vermeende) werken van Jheronimus Bosch.

Ontdekking nieuw schilderij

Op 1 februari 2016 kwam naar buiten dat er een onbekend schilderij van Jheronimus Bosch ontdekt was door het Bosch Research and Conservation Project. Het gaat om De verzoeking van de heilige Antonius, een waardevolle toevoeging aan het beroemde oeuvre van Jheronimus Bosch. Het schilderij lag in de kelder van het Amerikaanse Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City, Missouri. Waar men aanvankelijk dacht dat dit het werk van een leerling van Jheronimus Bosch was, bleek dit na nader infraroodonderzoek van Jheronimus Bosch zelf te zijn. Vanaf 13 februari is dit werk in het Noordbrabants Museum te zien in de tentoonstelling 'Jheronimus Bosch-Visioenen van een genie'.