Digna Sinke, VPRO

De onzichtbare film: Joan Brossa

VPRO

De Catalaanse kunstenaar Joan Brossa bedacht de experimentele film Foc al Cantir (Vuur in de Kruik). Hij probeerde tijdens de dictatuur van Franco de verbeelding levend te houden. Maar het was onmogelijk de avant-gardistische ideeën te verfilmen. Digna Sinke reconstrueert via foto's, interviews en filmfragmenten zijn leven.

Digna Sinke, VPRO

De onzichtbare film

Talloze schrijvers en kunstenaars zetten zich ooit aan een filmscenario, dat uiteindelijk nooit daadwerkelijk werd verfilmd. In het kader van honderd jaar cinema verzamelde Christian Janicot honderd van deze ‘onzichtbare films’ in het boek Anthologie du cinéma invisible. Het bevat verhalen van bijna alle grote schrijvers ter wereld. Dit boek is de bron voor een vierdelige reeks.

Uitgebreide omschrijving 'Joan Brossa'

Op een nacht in de loopgraven tijdens de Spaanse Burgeroorlog hoorde Joan Brossa een stem zijn naam roepen. Hij zag niemand en liep de kant op waar hij het geluid vandaan hoorde komen. Even later sloeg er een granaat in op de plek waar hij net daarvoor nog gestaan had.
Vanaf dat moment wilde Brossa dichter worden.

Na de oorlog was Barcelona “een woestijn van verwachtingen” zegt filosoof Arnau Puig. De dictatuur van Franco had een einde aan alle vrijheid gemaakt. Er was geen enkele verwachting meer mogelijk. Maar Brossa en zijn vrienden Antoni Tàpies, Modesto Cuixart, Ponç en Arnau Puig richtten een groepje op dat ze Dau al Set noemden: dobbelsteen zeven. Natuurlijk kun je nooit een zeven gooien, en dat was wat ze wilden, in al hun jeugdige overmoed: het onmogelijke.
Ze maakten een tijdschrift, ze voerden verhitte discussies over Nietzsche, ze luisterden naar Tristan und Isolde van Wagner en brachten onvergetelijke dagen in het oude landhuis van hun vriend Lluis Riera door.

Op weg daarheen, op een klein station aan de voet van de bergen, ontstond het idee om een film te maken. In 1948 schreef Brossa een scenario. Hij was gek op film, maar wist van de praktijk van filmmaken eigenlijk niets af. Film was magie voor Brossa. Lluis Riera zou de regie op zich nemen, en de andere vrienden zouden meespelen. Maar de film werd niet gemaakt, en het scenario verscheen zo’n 50 jaar later ter ere van het honderdjarig bestaan van film in het boek Anthologie du Cinéma Invisible, van Christian Janicot.

Alles kan steeds een andere vorm aannemen, vond Brossa. Een letter A is de kop van een bok als je de letter omdraait. De transformatie van de dingen hield hem zijn leven bezig. Daarom hield hij zowel van goochelen als van film. De illusie die kunst biedt, zag hij als een noodzakelijke voorwaarde voor het leven.
Joan Brossa stierf in 1998, na een val van de trap in zijn atelier. Zijn vrienden praten nog steeds vol liefde en bewondering over hem.

De documentaire Brossa is geen portret van een kunstenaar, maar probeert in omtrekkende bewegingen te ontrafelen waarom soms de wereld een beetje in beweging gebracht wordt.